Του ανθρώπου ο εγκέφαλος, μεγάλη ιστορία,
στου κόσμου το ξετύλιγμα στήνει πορεία.
Με δέντρα, πέτρες, ήλιους και νερό μιλάει,
και σ’ ό,τι αγγίξει, νόημα βαθύ κολλάει.
Δε βλέπει μόνο, σκέφτεται, πλάθει, συγκρίνει,
το χάος σε σειρά, σε λογισμό το κρίνει.
Στο μέτωπό του φλόγες σιγοκαίν’ αθόρυβα,
κι οι λέξεις του θεμέλια χτίζουν όνειρα.
Μα η σκέψη του δεν είναι μια· δεν έχει μία ρίζα,
απλώνει, σπάει, κρίνεται με κάθε νέα κρίση.
Άλλοτε λογαριάζει, μετρά, προβλέπει τάξεις,
κι άλλοτε αφουγκράζεται του κόσμου τις συντάξεις.
Αλλού κωδικοποιεί με γράμματα και ήχους,
σε νόμους γράφει τα άρρητα, σε πίνακες τους δείχνει.
Ή πάλι, μελετάει ζωές, θεσμούς, ανθρώπινες ιστορίες,
τα «πώς» και «γιατί» της γης μας τις παλιές της πορείες.
να πάψουν να ’ναι μαθήματα που απλώς παραταχθούν.
Γιατί δεν είναι «φυσική» μονάχα ή «μαθηματικά»,
μα νόηση που πλάθει φως στα δύσκολα στενά.
ανοίγει δρόμους σκέψης — κι ο κόσμος του προσφέρει.
Άλλος τον λεν "νοητικό", γιατί αναζητάει
τους νόμους που στη φύση σιωπηλά μιλάνε.
Σχήματα, αριθμοί, αρχές και σχέσεις πέρα ως πέρα,
ο κόσμος γίνεται σκεπτόμενη μητέρα.
Τα μαθηματικά, η φυσική, του νου εργαστήρια,
που χτίζουν της αφαιρετικής σκέψης τ’ εφόδια.
Μα άλλος πάλι σκέφτεται με τρόπο παραθετικό,
παρατηρεί, συγκρίνει, ψάχνει το κοινό και το διαφορετικό.
Τον κόσμο δεν τον φτιάχνει εκ του μηδενός,
τον βλέπει όπως είναι, σε τάξη κι αριθμός.
Η βιολογία, η γεωγραφία, η ιστορία,
κι η οικονομία, κι η κοινωνιολογία —
σπουδάζουνε το πλήθος, το μοτίβο, την υφή,
και παραθέτουν όψεις της ανθρώπινης ψυχής.
Μα είναι κι ο κώδικας του λόγου και της φράσης,
που μέσα του ο άνθρωπος τα πάντα τα πειράζει.
Κωδικοποιητική είν’ η τέχνη αυτή του νου,
που γράφει, μιλά, προγραμματίζει τ’ αλλουνού.
και ο αλγόριθμος αδελφός του σχήματος.
Ό,τι ειπώθηκε, γράφτηκε, ή έγινε εντολή,
στην τέχνη αυτή του νου βρίσκει ρυθμό και φυλακή.
Κι αν έτσι ο νους διαλέγεται σε τρεις μορφές μεγάλης,
το σχολειό τι άλλο είν’ — παρά σπορά της άλλης;
Της γνώσης, ναι, μα πιο βαθιά, της νόησης της ζώσας,
που κάθε νου ανάβει σαν λαμπάδα φως της γλώσσας.
Όχι σχολειό που αριθμεί μαθήματα με νόμους,
μα χώρος που αναπτύσσονται του νου οι δρόμοι όλοι.
Που λέει: "Να πώς σκέφτεται κανείς με μέτρο, σχήμα",
κι αλλού: "Να πώς διαβάζεται η γη μας και το κύμα".
Που δείχνει πώς τα πράγματα τα γράφεις, τα μιλάς,
σε γλώσσα ή σε κώδικα, σε ήχους ή σε φθόγγους.
Και τότε η παιδεία δεν είναι πια καθήκον,
μα γίνεται του σκέπτεσθαι μια πράξη κι ένα δίκιο.
Γιατί δεν ζει ο άνθρωπος με μνήμη κι εξετάσεις,
μα ζει με νόηση βαθιά — και μ’ όνειρα που πράττει.
Αν μάθουμε τα όργανα της νόησης να δούμε,
τότε η παιδεία θα μπορεί να μας ανθίζει ακούμε.
