Το δίπολο τέχνη - επιστήμη ως εκφάνσεις του πνεύματος συχνά αποπροσανατολίζει, πρέπει να επαναδιατυπωθεί σε πολλές περιπτώσεις και είναι μάλλον δυσκολότερα διακριτό απ` όσο συνήθως νομίζουμε. Ας μην ξεχνάμε πολλές εκδηλώσεις του πνεύματος [επιτηδεύματα] που αρχικά απαιτούσαν δεξιοτεχνία και διακριτή ικανότητα προς καλλιέργεια και καλαισθησία, και ασκούνταν από περιορισμένο αριθμό (ελίτ) προικισμένων ατόμων, οι οποίες στη συνέχεια γενικεύονται, γίνονται απαραίτητες, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις υποβιβάζονται σε άλλη κατηγορία (τεχνικής, στοιχειώδους εκπαίδευσης, διακόσμησης) και χάνουν, αδικαιολόγητα συνήθως, το κύρος τους. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα όλων η ΓΡΑΦΗ, και έπονται πρακτικές όπως η μαγειρική, η νοσηλεία, η απαγγελία (και άλλες, πολύ... πρακτικές για να επισημανθούν). Περαιτέρω, δύσκολα διακρίνει κανείς, σε πολλές επιστήμες, την ύπαρξη τεχνικών δεξιοτήτων, αν δεν τις ασκήσει, και (την ύπαρξη) επιστημονικών γνώσεων, που προϋποθέτει η κατανόηση των ειδών της "τέχνης του ωραίου", αλλά και της τέχνης της "λαϊκής", όταν βέβαια αυτή προέρχεται από ένα ξένο περιβάλλον σε σχέση με αυτό της προέλευσης του δέκτη, ενώ γενικά η απλή καλαισθησία θεωρείται ότι ενυπάρχει οργανικά στο πνεύμα, όπως και η αγάπη για τη γνώση (ενυπάρχει οργανικά στο πνεύμα). Τα δύο αυτά οργανικά στοιχεία καθιστούν κατανοητή τη σύνδεση μεταξύ τεχνικής και γνωστικής κατάκτησης του πνεύματος, και είναι τόσο δύσκολα διακριτά όσο εύκολη είναι η διάκριση θεωρίας και πράξης.

Από χειρόγραφη σημείωση με ημερομηνία 14/12/2017