Ο τολμηρός αγώνας των Ελλήνων για ελευθερία, για ακέραιη, ουσιαστική ανεξαρτησία χωρίς διαλλακτικές υποχωρήσεις, σε σχέση με ένα καθεστώς βίαιης επιβολής της εξουσίας, επιβίωσε παρά τις ανείπωτες βιαιοπραγίες των Οθωμανών. Παρότι συντελέστηκε όπως ήταν εφικτό με τα ίδια τα μέσα βίας υλικά και ψυχικά που χρησιμοποίησε στον πόλεμο που ακολούθησε, με τις όποιες αμαρτωλές παρεκκλίσεις από το στόχο, μοιάζει ωστόσο να αποκρυσταλλώνει και να εγκαθιδρύει στην περιοχή της πρώην οθωμανικής αυτοκρατορίας μια οντότητα που πασχίζει να θυμίσει τον άλλο τρόπο επιβολής, που διδάσκει την ελπίδα σε μια φιλάνθρωπη δύναμη που επιβάλλεται στον καθένα ισότιμα, σε πνεύμα ελευθερίας, ως εκ της ύπαρξής της και μόνο, που ενεργοποιείται από την πίστη, το σεβασμό και την ταπεινοφροσύνη, απέναντι σε μια δύναμη που κατά καιρούς ενεργοποιεί τη δύναμη της απάνθρωπης τρομοκράτησης του ισχυρού απέναντι στον αδύναμο. Μακάρι η "δύναμη" αυτή να εξακολουθεί να εμπνέει, αν ίσως όχι από θρησκευτική πάντως από ιδεολογική σκοπιά, και να βρει μιμητές παρά να ψάχνει πρότυπα προς μίμηση.
