Προϊόν ΤΝ μετά από συζήτηση 5-7.6.2025

Του ανθρώπου ο εγκέφαλος, μεγάλη ιστορία,
στου κόσμου το ξετύλιγμα στήνει πορεία.
Με δέντρα, πέτρες, ήλιους και νερό μιλάει,
και σ’ ό,τι αγγίξει, νόημα βαθύ κολλάει.

Δε βλέπει μόνο, σκέφτεται, πλάθει, συγκρίνει,
το χάος σε σειρά, σε λογισμό το κρίνει.
Στο μέτωπό του φλόγες σιγοκαίν’ αθόρυβα,
κι οι λέξεις του θεμέλια χτίζουν όνειρα.

Μα η σκέψη του δεν είναι μια· δεν έχει μία ρίζα,
απλώνει, σπάει, κρίνεται με κάθε νέα κρίση.
Άλλοτε λογαριάζει, μετρά, προβλέπει τάξεις,
κι άλλοτε αφουγκράζεται του κόσμου τις συντάξεις.

Αλλού κωδικοποιεί με γράμματα και ήχους,
σε νόμους γράφει τα άρρητα, σε πίνακες τους δείχνει.
Ή πάλι, μελετάει ζωές, θεσμούς, ανθρώπινες ιστορίες,
τα «πώς» και «γιατί» της γης μας τις παλιές της πορείες.

Και μέσα του οι τρόποι αυτοί ζητούν να ονομαστούν,
να πάψουν να ’ναι μαθήματα που απλώς παραταχθούν.
Γιατί δεν είναι «φυσική» μονάχα ή «μαθηματικά»,
μα νόηση που πλάθει φως στα δύσκολα στενά.

Κι έτσι, ο νους του ανθρώπου, με τρόπους που διαφέρει,
ανοίγει δρόμους σκέψης — κι ο κόσμος του προσφέρει.
Άλλος τον λεν "νοητικό", γιατί αναζητάει
τους νόμους που στη φύση σιωπηλά μιλάνε.

Σχήματα, αριθμοί, αρχές και σχέσεις πέρα ως πέρα,
ο κόσμος γίνεται σκεπτόμενη μητέρα.
Τα μαθηματικά, η φυσική, του νου εργαστήρια,
που χτίζουν της αφαιρετικής σκέψης τ’ εφόδια.

Μα άλλος πάλι σκέφτεται με τρόπο παραθετικό,
παρατηρεί, συγκρίνει, ψάχνει το κοινό και το διαφορετικό.
Τον κόσμο δεν τον φτιάχνει εκ του μηδενός,
τον βλέπει όπως είναι, σε τάξη κι αριθμός.

Η βιολογία, η γεωγραφία, η ιστορία,
κι η οικονομία, κι η κοινωνιολογία —
σπουδάζουνε το πλήθος, το μοτίβο, την υφή,
και παραθέτουν όψεις της ανθρώπινης ψυχής.

Μα είναι κι ο κώδικας του λόγου και της φράσης,
που μέσα του ο άνθρωπος τα πάντα τα πειράζει.
Κωδικοποιητική είν’ η τέχνη αυτή του νου,
που γράφει, μιλά, προγραμματίζει τ’ αλλουνού.

Εκεί που η γλώσσα γίνεται μητέρα του νοήματος,
και ο αλγόριθμος αδελφός του σχήματος.
Ό,τι ειπώθηκε, γράφτηκε, ή έγινε εντολή,
στην τέχνη αυτή του νου βρίσκει ρυθμό και φυλακή.

Κι αν έτσι ο νους διαλέγεται σε τρεις μορφές μεγάλης,
το σχολειό τι άλλο είν’ — παρά σπορά της άλλης;
Της γνώσης, ναι, μα πιο βαθιά, της νόησης της ζώσας,
που κάθε νου ανάβει σαν λαμπάδα φως της γλώσσας.

Όχι σχολειό που αριθμεί μαθήματα με νόμους,
μα χώρος που αναπτύσσονται του νου οι δρόμοι όλοι.
Που λέει: "Να πώς σκέφτεται κανείς με μέτρο, σχήμα",
κι αλλού: "Να πώς διαβάζεται η γη μας και το κύμα".

Που δείχνει πώς τα πράγματα τα γράφεις, τα μιλάς,
σε γλώσσα ή σε κώδικα, σε ήχους ή σε φθόγγους.
Και τότε η παιδεία δεν είναι πια καθήκον,
μα γίνεται του σκέπτεσθαι μια πράξη κι ένα δίκιο.

Γιατί δεν ζει ο άνθρωπος με μνήμη κι εξετάσεις,
μα ζει με νόηση βαθιά — και μ’ όνειρα που πράττει.
Αν μάθουμε τα όργανα της νόησης να δούμε,
τότε η παιδεία θα μπορεί να μας ανθίζει ακούμε.

«Εσύ είσαι καλλιτέχνις»

 «Εσύ είσαι καλλιτέχνις»

Με κ μικρό, ή Κ κεφαλαίο;

«Καλλιτέχνης» χαρακτηρίζεται εύκολα, ως προσωνύμιο που αποδίδει ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά, ο άνθρωπος που επιτρέπει στον εαυτό του να ξεφύγει που και που ή συχνότερα στις σκέψεις, τις ανησυχίες, τα όνειρα και τους εφιάλτες του. Να φερθεί αντισυμβατικά όταν αυτό τον/την διευκολύνει στο ταξίδι. Στο βαθμό που αυτό θα κρατήσει μόνο όσο απαιτεί η αναπτέρωση του νου από την καθημερινή καταβύθιση στις ανάγκες και απαιτήσεις της ομαλής συμβίωσης διαταράσσοντάς την σε αδιάφορο βαθμό, όλοι μπορούμε περιστασιακά να είμαστε «καλλιτέχνες». Καλλιτέχνης ωστόσο είναι εκείνος που μετράει κάθε στιγμή ως ευκαιρία να διαπλάσει διαφορετικά τον κόσμο. Η επαφή με τον Καλλιτέχνη δεν μπορεί να μην διαταράξει την ύπαρξή μας αλλά δεν προλαβαίνουμε και να αντιληφθούμε ή να παρατηρήσουμε την επίδρασή του που συνήθως ετοιμάζεται ερήμην μας, είτε ως πυρετώδης προετοιμασία στο καλλιτεχνικό εργαστήρι/χώρο πρόβας είτε ως διαστολή του χρόνου στον δημιουργικό πυρετό της ζωντανής παράστασης. Η αντίληψη του χρόνου, η διαφορετική αντίληψη των διαστάσεων του χρόνου, κάνει τη διαφορά όταν πρόκειται για Καλλιτέχνη με Κ κεφαλαίο.

Ιεράρχηση συστήματος αρχών της εκπαίδευσης με οδηγό την πυραμίδα του Maslow.

 Οι στόχοι και οι αρχές του εκπαιδευτικού συστήματος μπορούν να ιεραρχηθούν σε πυραμιδοειδές σχήμα ανάλογο με αυτό που χρησιμοποιείται για την ιεράρχηση των αναγκών (πυραμίδα του Maslow). 

Στον κατάλογο σκέψεων που ακολουθεί εφαρμόστηκε ως οδηγός περιεχομένου ένας κατάλογος από τα παρακάτω α) έως στ) θέματα:

α) Περιγραφή κάθε κατηγορίας αξιών και στόχων προς επιδίωξη.

β) Συνεργασία με άλλους φορείς στην επιδίωξη των στόχων.

γ) Προτεραιότητα αξιοποίησης του εκπαιδευτικού συστήματος για την επίτευξή τους στην παιδική ηλικία.

δ) Εκκαθάριση φαινομενικών αδυναμιών του συστήματος και υπερβάσεων ιεραρχίας.

ε) Προσωρινή αδυναμία επίτευξης των αναγκών.

στ) Περαιτέρω στόχοι.

1. Το πρωταρχικό σύστημα αξιών βάσει του οποίου τίθενται στόχοι προς ικανοποίηση από την εκπαίδευση είναι ταυτόσημο με το σύστημα αξιών του συστήματος υγείας. 

α) Προτεραιότητα έχει δηλαδή και στο εκπαιδευτικό σύστημα η υγεία, η υγιεινή, η φυσιολογική ανάπτυξη των παιδιών. 

β) Η συμπερίληψη των περιπτώσεων παιδιών που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας στο εκπαιδευτικό σύστημα επιβεβαιώνει ότι το εκπαιδευτικό σύστημα  ιεραρχικά προηγείται να προσφέρει γνώσεις απαραίτητες για την επιβίωση και την αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας γενικότερα. 

γ) Η ύπαρξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων που προέρχονται από το σύστημα υγείας άλλωστε δημιουργεί και εντείνει την ανάγκη της παιδαγωγικής αξιολόγησης και ένταξής τους ειδικότερα ώστε να λειτουργήσουν προληπτικά.

δ) Σε περιπτώσεις ελάσσονος διατάραξης της υγείας πρέπει να παρέχεται δυνατότητα παρουσίας και συμμετοχής στο εκπαιδευτικό περιβάλλον.

ε) Η αδυναμία ωστόσο επίτευξης μιας σταθερής κατάστασης υγείας σε συνθήκες τυπικού περιβάλλοντος εκπαίδευσης, εφόσον απειλεί την επιβίωση και την ομοιόσταση, μπορεί να δικαιολογήσει προσωρινά τη στέρηση του παιδιού από την εκπαιδευτική διαδικασία.

στ) Το εκπαιδευτικό σύστημα δίνει εντέλει τη δυνατότητα στους μαθητές να θέσουν στόχους βελτίωσης τόσο της προσωπικής τους υγείας και ανάπτυξης όσο και κατάρτισης σε σχετικούς τομείς γνώσης με σκοπό την επαγγελματική τους εξέλιξη.

2. Είναι σημαντικό να εξασφαλίζεται από το σύστημα εκπαίδευσης η κανονικότητα και ασφάλεια που παρέχεται από ένα διαχρονικό σύστημα αξιών, κανόνων που σέβονται όλοι οι συμμετέχοντες και γνώσεων με πρωταρχική βάση τη γνώση του περιβάλλοντος χώρου εργασίας και των ατόμων με τα οποία θα συνεργαστούμε. Η παροχή ίσων ευκαιριών σε όλους τους μαθητές και η αντιμετώπισή τους σε πνεύμα δικαιοσύνης και σεβασμού αποτελεί προϋπόθεση για την εγκαθίδρυση συναισθήματος ασφάλειας.

α) Η διαχρονικότητα και η γενικότητα των κανόνων καθιστά σοβαρή πρόκληση την επακριβή διατύπωσή τους με τρόπο που σε περίπτωση αμφιβολίας η ερμηνεία κλίνει υπέρ της ρύθμισης και του περιορισμού της συμπεριφοράς όλων, έτσι ώστε να διαταράσσει λιγότερο την ομοιόσταση των συμμετεχόντων.

β) Η υπερβολική ρύθμιση ωστόσο μπορεί να εμποδίσει την επιδίωξη περαιτέρω στόχων, οπότε η ερμηνεία και εφαρμογή των κανόνων κρίνεται με βάση την επίτευξη στο αναγκαίο μέτρο του συναισθήματος ασφάλειας των συμμετεχόντων και η συνεργασία με τα όργανα της Δημόσιας Τάξης για την επίτευξή τους περιορίζεται στις σοβαρές περιπτώσεις παραβιάσεων.

γ) Σταδιακά και συν τω χρόνω, επίσης, είναι αναγκαίο να αναπροσαρμόζεται, μέσα από τη συμβολή των συμμετεχόντων στο εκπαιδευτικό σύστημα (κυρίως, και μόνο επικουρικά από εξωτερικούς παράγοντες όπως η διοίκηση), το πλαίσιο των αξιών και κανόνων και να αναδιαμορφώνεται κατάλληλα ο περιβάλλων χώρος, έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στη φθορά από εξωτερικούς παράγοντες.

δ) Η αλληλοβοήθεια στην αποτροπή κινδύνων και η τήρηση των κανόνων είναι υπόθεση και ευθύνη όλων των παραγόντων του εκπαιδευτικού συστήματος.

ε) Η συμμετοχή στο εκπαιδευτικό σύστημα συν τω χρόνω - και σπάνια εξαρχής - συμβάλλει στην διαμόρφωση του συναισθήματος ασφάλειας και κανονικότητας.

στ) Το εκπαιδευτικό σύστημα ανταποκρίνεται στη βασική ανάγκη ασφάλειας μέσα σε πνεύμα ομόνοιας όπου καθένας καλείται να αναλογιστεί τον κοινωνικό ρόλο που διαδραματίζει σε σχέση με την τήρηση των κανόνων, την προσαρμοστικότητά του σε διαφορετικές καταστάσεις, την αλληλεγγύη, την ενσυναίσθηση και το σεβασμό προς το φυσικό, το ανθρωπογενές και το κοινωνικό περιβάλλον. 

3. Η κοινωνική συνύπαρξη στο χώρο της εκπαίδευσης καλύπτει την ανάγκη των παιδιών να ανήκουν και να συνδεθούν με άλλους, να ενταχθούν σε μια ομάδα μέσα στην οποία θα νιώσουν αποδεκτοί, θα διαμορφώσουν φιλικές σχέσεις και θα προσφέρουν αγάπη.

α) Προτεραιότητα σε κάθε δραστηριότητα έχει το “μαζί”.

β) Η συνεργασία με την οικογένεια είναι απαραίτητη, η ένταξη σε διαφορετικές ομάδες δεν αγνοείται αλλά και δεν προβάλλεται εις βάρος της εκπαιδευτικής ομάδας.

γ) Το χτίσιμο μιας σχέσης εμπιστοσύνης διευκολύνει την διάγνωση προβλημάτων που διαταράσσουν την ομαλή κοινωνική ένταξη του παιδιού.

δ) Η πολυχρωμία και πολυρρυθμία με την οποία εκδηλώνονται τα συναισθήματα των συμμετεχόντων στην ομάδα απαιτεί ιδιαίτερες ικανότητες διαχείρισης και μπορεί να κουράσει τον εκπαιδευτικό, εάν δεν έχει εξασφαλίσει χώρο και διάθεση να τα αποδεχθεί.

ε) Η απομόνωση ενός παιδιού από τους συνομηλίκους του αποτελεί ένδειξη προβλήματος για όλη την ομάδα και εξετάζουμε πώς θα αποκατασταθεί το αίσθημα ασφάλειας σε όλη την ομάδα, κάτι που απαιτεί τόσο συμμετοχή όλων όσο και χρόνο.

στ) Η ικανοποίηση της ανάγκης για αρμονική συνύπαρξη, αγάπη, φιλία αποτελεί προϋπόθεση για να θεμελιώσει γνήσια τον αυτοσεβασμό και την περαιτέρω ανάγκη για αυτοπροσδιορισμό, ελευθερία, ανεξαρτησία, αναγνώριση, κύρος, επιρροή κ.ά. ανάγκες σχετικές με το “εγώ”.

4. Απώτερο στόχο του εκπαιδευτικού συστήματος αποτελεί η αναγνώριση της αξίας του ατόμου και διαμόρφωση της προσωπικότητάς του μέσα από την επίτευξη ατομικών στόχων που θέτει και επιδιώκει.

α) Δίνουμε χρόνο και χώρο ενθαρρύνοντας καθένα να εκφραστεί ενώπιον της ομάδας.

β) Προβάλλουμε διάφορες προσωπικότητες που αναδείχθηκαν χάρη σε μια ποικιλία αρετών χωρίς να εκφράζουμε προτιμήσεις.

γ) Συζητούμε τα κριτήρια με τα οποία μας διαφημίζονται πρότυπα από εξωγενείς του εκπαιδευτικού συστήματος παράγοντες.

δ) Συζητούμε περιπτώσεις και τους λόγους για τους οποίους νοσηρές προσωπικότητες κατόρθωσαν να επιβληθούν με καταστρεπτικά για το σύνολο αποτελέσματα.

ε) Είναι καλό να υπάρχει επιλογή για ατομική ή ολιγομελή συνεδρία κατά καιρούς μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία διαφορετικά είναι πολύ δύσκολη η αυθεντική αναγνώριση των προσόντων κάθε ατόμου.

στ) Η αναγνώριση των ιδιαίτερων ικανοτήτων κάθε παιδιού είναι απαραίτητη για την περαιτέρω καλλιέργεια, ολοκλήρωση και θριάμβευσή του.

Γεύσεις διδασκαλίας

Η γλυκιά διδαχή προέρχεται από ευχάριστα βιώματα, συνήθως από δασκάλους που εξάπτουν την προσοχή και την αγάπη του μαθητή. Σπάνια και δύσκολα διαδίδεται λόγω της μοναδικότητάς της. Καλό είναι να είναι με ακρίβεια εστιασμένη σε συγκεκριμένα μαθησιακά αποτελέσματα.

Το πικρό δίδαγμα προέρχεται από δυσάρεστα βιώματα ως αρνητικό και προς αποφυγήν παράδειγμα, λόγω έλλειψης καθοδήγησης. Μόνο σε μικρές, ελάχιστες δόσεις μπορεί να χαρακτηριστεί ωφέλιμο και επιθυμητό.

Η αυστηρή και τελειομανής διδασκαλία αφήνει μια ξινή γεύση που μεταδίδεται στους επιγόνους από τους μαθητές που την έζησαν και συνήθως την αναπαράγουν. Καλό είναι να συνδυάζεται που και που έστω επιτηδευμένα με τη γλυκιά γεύση κάποιων ευχάριστων εμπειριών.

Αλμυρή επίγευση αφήνει η διδασκαλία που περιλαμβάνει χιούμορ και πλήθος ερεθισμάτων, πληροφοριών φαινομενικά άσχετων με το κύριο αντικείμενο. Σε βάθος χρόνου ο μαθητής φιλτράρει εκείνο που του χρειάζεται πραγματικά. Η μαθησιακή εμπειρία παρότι μπορεί να καταστεί ευχάριστη αντιμετωπίζεται διαφορετικά από κάθε μαθητή ανάλογα με τις ανάγκες του.

Τι γεύση αφήνει κάθε μαθησιακή σας εμπειρία; οι δάσκαλοί σας ή η δική σας διδασκαλία;

 Οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, η νομική, η παιδαγωγική, δεν μπορούν να υποστηρίξουν την συνέπεια των κανόνων τους σε μία τυπική λογική σχέση αιτίου αποτελέσματος, επειδή υπάρχουν τόσοι πολλοί παράγοντες που παρεμβαίνουν σε μία διαδικασία παραγωγής ενός (επιθυμητού) αποτελέσματος. Όμως συνεχίζουν να αναλύουν, κατευθύνοντας λ.χ. τον δικαστή και το δάσκαλο σε υπεύθυνες στάσεις, τις επιδιώξεις των οποίων όλοι οι υπόλοιποι μπορούν να αναιρέσουν με τη συμπεριφορά τους. Η αυτοθυσία ιδίως στην εποχή της τεχνολογικής εξέλιξης παύει να θαυμάζεται και να συμπαρασύρει τους θαυμαστές της. Ο άνθρωπος ζηλεύει το ρομπότ και περιορίζεται στη μορφή του, ακολουθώντας νόρμες συμπεριφοράς και προσαρμόζεται τέλεια στις αλλαγές της εξέλιξης που επιφέρουν οι θετικές γνώσεις για τη φύση, σαν να είχε ανάγκη την εξήγησή της για να λειτουργήσει ως μέρος της φύσης. Δεν πιστεύει ότι μπορεί να αλλάξει τη φύση δρώντας συνειδητά μέσα σε αυτή. Πολύ περισσότερο δεν πιστεύει ότι μπορεί να αλλάξει τον ίδιο του τον εαυτό. Και στο βάθος δεν πιστεύει καν τους κανόνες των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, γιατί με την υπερανάλυση των δεδομένων αμφισβητούν οι ίδιες τον εαυτό τους και την πίστη τους στην ανθρώπινη συνείδηση. Η βιογραφία ανθρώπων που άλλαξαν τον κόσμο δεν μπορεί να σταθεί ως επιστήμη;

Ιεράρχηση αξιών προς προστασία από το κράτος

 Πρωταρχικά το πολιτικό καταστατικό ενός κόμματος μπορεί να διαφοροποιείται αρχικά ως προς την ιεράρχηση των βασικών αγαθών που περιφρουρεί από προσβολές το κράτος, έναντι της αξίας κάποιων επιμέρους αγαθών;

Θεωρώ ότι η ιεράρχηση των βασικών αγαθών πρέπει να διέπεται από μια εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της σημασίας των αγαθών για τη διατήρηση της ζωής πρωταρχικά και της αυτοδιάθεσης δευτερευόντως.

1. Καθαρό νερό και αέρας, βιοποικιλότητα, μητρότητα, πίστη στην αξία της ζωής αποτελούν αγαθά που κάθε κράτος χρωστάει να διατηρήσει, να προστατεύσει την αξία τους και να διαθέσει στις επόμενες γενιές καθώς και να συνεργαστεί με άλλα κράτη ώστε να μην τα στερούνται άνθρωποι από οπουδήποτε στον κόσμο.

2. Το κράτος παραλείπει και καταπολεμά την παρεμπόδιση πρόσβασης σε κάθε είδους γνώση που παρέχει δυνατότητα αυτοδιάθεσης στον άνθρωπο εξασφαλίζοντας υποχρεωτικά παροχή αυτής της παιδείας από τη γέννηση κάθε ανθρώπου. Μεριμνά για την ελευθερία της παιδείας και της επιστήμης από προσβολές κρατικών ή ιδιωτικών συμφερόντων.

3. Το κράτος παραλείπει και καταπολεμά α) προσβολές στην ελευθερία της τέχνης και της έκφρασης, πολιτικής, θρησκευτικής, ιδεολογικής και κάθε άλλου είδους ανάγκης επικοινωνίας της σκέψης, θέτοντας όρια και κανόνες αλληλοσεβασμού μεταξύ διαφορετικών στάσεων και αντιλήψεων, καθώς και β) (παράνομες) προσβολές σε (νόμιμη) πνευματική και υλική ιδιοκτησία.

4. Το κράτος μεριμνά για τη διατήρηση αγαθών που ενέχουν ιδιαίτερη αξία για το σύνολο ή ομάδες πολιτών, σε οποιοδήποτε χαρακτηριστικό και αν αποδίδεται η αξία αυτή (οικονομικό, πληροφοριακό, πνευματικό, συναισθηματικό, ιστορικό, πολιτικό κλπ), εξασφαλίζοντας την απόδοση της αξίας αυτής στις επόμενες γενιές. Προσδιορίζει ενίοτε τις περιπτώσεις που επιβάλλει στους πολίτες τη συνδρομή τους για την προστασία των αγαθών αυτών, εφόσον οι τρόποι προστασίας και/ή συνδρομής δεν αποβαίνουν σε βάρος της προστασίας των αγαθών του σημείου 1, και εφόσον δεν τίθεται η συνδρομή τους ως προϋπόθεση για την προστασία των αγαθών των σημείων 2 και 3 (δικαιώματος παιδείας αυτοδιάθεσης, έκφρασης και επικοινωνίας, ιδιοκτησίας).

Εν συνεχεία, μπορεί να διαφοροποιείται ως προς το χαρακτηρισμό μιας ομάδας συμφερόντων ως εθνικού ή κοινού συμφέροντος, αναγκαστικά διακρίνοντας το κοινό ή εθνικό συμφέρον από το άθροισμα ιδιωτικών συμφερόντων του συνόλου των πολιτών ή των κατοίκων ή μέρους αυτών. Το κοινό συμφέρον και το εθνικό συμφέρον χαρακτηρίζονται ως ένα σύνολο συμφερόντων με κάποιες κοινές συνισταμένες ως προς το είδος τους που κρίνονται άξια προστασίας βάσει του σημείου 4.

Θεωρώ ότι αγαθά με ιδιαίτερη αξία, τα οποία ανάγονται στο εθνικό αλλά και στο κοινό συμφέρον να προστατευθούν στην Ελλάδα, είναι: 

• η ελληνική γλώσσα και παιδεία για την μοναδικότητά τους που κυρίως στο πλαίσιο του ελληνικού κράτους μπορούν να περιφρουρηθούν και να ανθίσουν, 

• ο πλούτος βιοποικιλότητας στην ελληνική επικράτεια της χλωρίδας και πανίδας η αξία των οποίων εκτιμάται ότι δεν έχει αποτιμηθεί πλήρως, 

• η πρόσβαση σε μνημεία του παρελθόντος στην ελληνική επικράτεια για την ιστορική - επιστημονική και κάθε άλλη τους αξία, 

• ο ορυκτός και αισθητικός (γεωλογικός, φυσικός, κλιματικός) πλούτος για την (βιώσιμη διαχρονικά) οικονομική και τουριστική τους αξία,

• η εγνωσμένη τεχνογνωσία, η επιστημονική γνώση, οι καλλιτεχνικές δημιουργίες, η μνήμη αγώνων των ιδρυτών και προγόνων για την ελευθερία και την ανεξιθρησκεία, οι αισθητικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές (εν μέρει και οι ηθικές) αρετές της λαϊκής και της χριστιανορθόδοξης παράδοσης, για την ιστορική και ηθική-παιδευτική τους αξία.

Η προστασία των επιμέρους συμφερόντων δεν μπορεί να συγκρούεται με την προστασία των κοινών και εθνικών συμφερόντων όπως περιγράφονται παραπάνω. Με τη σειρά της η προστασία των εθνικών συμφερόντων πρέπει να είναι εναρμονισμένη με την προστασία της ζωής και της αυτοδιάθεσης των πολιτών. Η προστασία τους αποτελεί ευθύνη του κράτους και δημόσια υπηρεσία, δεν επαφίεται συνεπώς στην καλή θέληση των πολιτών, ούτε στην υπόθεση ότι το κοινό συμφέρον ταυτίζεται με τα επιμέρους συμφέροντα του συνόλου των πολιτών. Διαμέσου των δημόσιων λειτουργών του οφείλει να πράξει ό,τι είναι δυνατό ώστε να διαφυλαχθούν τα προστατευτέα αγαθά.

Διπλωματικές εργασίες

 Ο ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ