Φυσική για παιδιά, και μεγάλους

"Φυσική για παιδιά", Λ.Σικορούκ, αυτό ήταν ένα από τα αγαπημένα μου παιδικά βιβλία (και της κόρης μου, το έχω κρατήσει). Ξεκινώντας στοιχεία φυσικής ήμουν ενθουσιασμένη (η κόρη μου αδημονούσε στο "μαθαίνουμε σπίτι", κατά τη διάρκεια της καραντίνας για τον COVID-19, να δει μάθημα φυσικής για πειράματα), στο γυμνάσιο τα πήγαινα πολύ καλά, αργότερα όμως αποφάσισα ότι δεν θα πάρω, γιατί να παιδεύομαι λύνοντας ασκήσεις συνέχεια; Ωστόσο εφόσον αυτό είναι η ουσία της εργασίας δεν πρέπει να κοροϊδεύουμε τα παιδιά, κατά τη γνώμη μου. Η περιρρέουσα της επιστημονικής γνώσης, σημαντική βέβαια, κοινωνική διάσταση είναι ένας τομέας των ανθρωπιστικών επιστημών, είναι ευθύνη τους να διδάσκονται αυτά στα σχολεία, αλλά όχι να υποκαταστήσουν στις θετικές επιστήμες την επιστημονική διδασκαλία... βοηθούν στο βαθμό που συντελούν στην εμψύχωση του επιστήμονα να εργαστεί στον τομέα του. Δηλαδή οι πολλές δόσεις ιστορικής διήγησης και ανάδειξης της σημασίας των επιστημών, που ακολουθούνται από μεγάλες δόσεις ανιαρών συστοιχιών από ασκήσεις, δεν κάνουν μεγάλη διαφορά.

Γιατί να διδάσκεται η μουσική

Το παιδί στη μουσική περνά από τη θεωρία στην πράξη. Η κατανόηση, πλήρης και σε όλες τις πτυχές της θεωρίας που προηγείται, είναι αντιληπτή σε κάθε μουσική εφαρμογή. Το παιδί παύει να είναι παθητικός δέκτης, με την ενεργητική ακρόαση και την μουσική πράξη η αντίληψή του αυξάνεται εντυπωσιακά.

Η ενασχόληση με μουσικά όργανα αυξάνει και εντείνει τη συνεργατικότητα, την αυτοσυγκέντρωση, το μνημονικό, την ικανότητα στην ομιλία, την όραση και την ακοή, αναπτύσσει τις ικανότητες του εγκεφάλου και το συνολικό νευρομυικό σύστημα. Η μουσική γενικά αποτελεί και σωματική εκπαίδευση γιατί απαιτεί συγχρονισμό πολλών μερών του σώματος με τις διαταγές του εγκεφάλου. Είναι και συναισθηματική εκπαίδευση, γιατί κάθε ηχητικό ερέθισμα εκτελείται με τη δυναμική που του δίνει το συναίσθημα.

Η αισθητική καλλιέργεια, η εκτίμηση της αξίας του ωραίου στην τέχνη, τη μουσική, τη λογοτεχνία και κάθε πολιτιστική έκφραση είναι αγαθό που κάθε παιδί και κατά περίπτωση, προσλαμβάνει διαφορετικά. Άλλοτε το επιλέγουν, ενίοτε τους επιβάλλεται, σε άλλα διδάσκεται και σε άλλα πιθανόν απλά κληρονομείται. Η αισθητική απόλαυση είναι κατόπιν ο γνώμονας ενδιαφέροντος, συγκέντρωσης και αφομοίωσης της πληροφορίας από το παιδί και η επίδρασή του στη μάθηση αλλά και στην κοινωνικοποίηση είναι καταλυτική.

Η μουσική έκφραση αποτυπώνει τον εσωτερικό κόσμο του παιδιού ερήμην της βούλησής του. Όλα τα παιδιά το αντιλαμβάνονται αυτό και δεν είναι σπάνια η πλήρης αποφυγή δημόσιας έκφρασης.  Ως εκ τούτου, η εμπέδωση κανόνων σεβασμού και ελευθερίας έκφρασης στη μουσική ομάδα είναι απαραίτητη. Παρεκκλίσεις από την “αυτοκυριαρχούμενη” μουσική ομάδα συνιστούν η ελλιπής έκφραση, αλλοίωση του χαρακτήρα του μουσικού μηνύματος, αναλυτικοποίηση της μουσικής διδασκαλίας με "καταστροφή της ροής της μουσικότητας" κ.ά.

Πρόκληση αποτελεί να φέρουμε τα παιδιά σε επαφή με αυθεντική μουσική, να τα διδάξουμε ότι την εποχή της ηλεκτρονικής πληροφορίας η απόσταση από τον πραγματικό κόσμο είναι αισθητή αν και όχι πάντα εύκολα αντιληπτή και ότι ο πλούτος αυτός δεν αξίζει να χαθεί.

"Η μουσική είναι η ψηλότερη αποκάλυψη του πνεύματος" Beethoven

"Η Μουσική ξυπνά στη καρδιά τον πόθο των ωραίων πράξεων" Πυθαγόρας

"Στην αρχαιότητα, το ν' αγνοεί κανένας τη Μουσική περνούσε για έλλειψη εκπαίδευσης..."  Ρολλάν

"Η μουσική είναι νόμος ηθικός. Δίνει ψυχή στο σύμπαν,φτερά στο νου, ανέβασμα στη φαντασία, ευχαρίστηση στην κακοκεφιά, φαιδρότητα στη ζωή στο κάθε τι. Είναι η ουσία της τάξεως και οδηγεί σε ότι είναι καλό, δίκαιο και ωραίο, των οποίων η μουσική, είναι η αόρατη αλλά εκθαμβωτική, παθητική και αιώνια μορφή." Πλάτων

Το δίπολο τέχνη - επιστήμη ως εκφάνσεις του πνεύματος συχνά αποπροσανατολίζει, πρέπει να επαναδιατυπωθεί σε πολλές περιπτώσεις και είναι μάλλον δυσκολότερα διακριτό απ` όσο συνήθως νομίζουμε. Ας μην ξεχνάμε πολλές εκδηλώσεις του πνεύματος [επιτηδεύματα] που αρχικά απαιτούσαν δεξιοτεχνία και διακριτή ικανότητα προς καλλιέργεια και καλαισθησία, και ασκούνταν από περιορισμένο αριθμό (ελίτ) προικισμένων ατόμων, οι οποίες στη συνέχεια γενικεύονται, γίνονται απαραίτητες, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις υποβιβάζονται σε άλλη κατηγορία (τεχνικής, στοιχειώδους εκπαίδευσης, διακόσμησης) και χάνουν, αδικαιολόγητα συνήθως, το κύρος τους. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα όλων η ΓΡΑΦΗ, και έπονται πρακτικές όπως η μαγειρική, η νοσηλεία, η απαγγελία (και άλλες, πολύ... πρακτικές για να επισημανθούν). Περαιτέρω, δύσκολα διακρίνει κανείς, σε πολλές επιστήμες, την ύπαρξη τεχνικών δεξιοτήτων, αν δεν τις ασκήσει, και (την ύπαρξη) επιστημονικών γνώσεων, που προϋποθέτει η κατανόηση των ειδών της "τέχνης του ωραίου", αλλά και της τέχνης της "λαϊκής", όταν βέβαια αυτή προέρχεται από ένα ξένο περιβάλλον σε σχέση με αυτό της προέλευσης του δέκτη, ενώ γενικά η απλή καλαισθησία θεωρείται ότι ενυπάρχει οργανικά στο πνεύμα, όπως και η αγάπη για τη γνώση (ενυπάρχει οργανικά στο πνεύμα). Τα δύο αυτά οργανικά στοιχεία καθιστούν κατανοητή τη σύνδεση μεταξύ τεχνικής και γνωστικής κατάκτησης του πνεύματος, και είναι τόσο δύσκολα διακριτά όσο εύκολη είναι η διάκριση θεωρίας και πράξης.

Από χειρόγραφη σημείωση με ημερομηνία 14/12/2017